O zachowaniach ryzykownych nastolatków

O zachowaniach ryzykownych nastolatków

Nagminne występowanie zachowań ryzykownych wśród młodzieży we współczesnym świecie niewiele osób już dziwi. Z roku na rok ich liczba rośnie. Warto pokusić się o zdefiniowanie pojęcia – zachowanie ryzykowne. Otóż, mówimy o nich w momencie podejmowania przez młodzież i dzieci takich działań, które zagrażają ich zdrowiu fizycznemu i psychicznemu. Z reguły są to zachowania niezgodne z ogólnie przyjętymi normami społecznymi, np.: palenie tytoniu, upijanie się, stosowanie narkotyków, leków psychoaktywnych, przedwczesna aktywność seksualna, zachowania agresywne, stosowanie przemocy, drobne przestępstwa, czyny chuligańskie, wandalizm, wagary, czy wreszcie ucieczki z domu. Zachowania ryzykowne stoją w całkowitej opozycji do tych pożądanych (przynależność do harcerstwa, bycie dobrym uczniem, pomaganie starszym).

Bywa, że nastolatek z czystej ciekawości zapali papierosa i już więcej nie spróbuje. Inny szybko popadnie w nałóg . Co więcej, wkraczając w dane „towarzystwo” spróbuje alkoholu, narkotyków, by z czasem zacząć łamać prawo. Mówimy wtedy o zespole zachowań ryzykownych obserwowanym najczęściej wśród młodocianych grup przestępczych. Co ciekawe, nastolatki zwykle nie kojarzą kolegów z klasy z przynależnością do tego typu grupy. Potrafią wiele niepożądanych zachowań usprawiedliwiać czy bagatelizować, gdy chodzi o ich znajomych. Często zachowania ryzykowne wśród nastolatków związane są z brakiem miłości, akceptacji, spokoju, których doświadczają coraz częściej młodzi ludzie. Przekraczanie norm pozwala wyrazić własne ,,ja”, pozwala im zdefiniować samego siebie. Niestety, kiedy młody człowiek przestaje nad sobą panować, konsekwencje trudno przewidzieć.

Według przeprowadzonych do tej pory badań – w Polsce zachowania ryzykowne najczęściej wiążą się z paleniem tytoniu, piciem alkoholu i przyjmowaniem substancji psychoaktywnych, bójkami i wczesną inicjacją seksualną. Z roku na rok obniża się wiek sięgających po używki czy rozpoczynających wspomniane pożycie seksualne. Niewątpliwie wpływ na to ma dostępność używek i powszechność informacji na ich temat w Internecie.

W artykule opieramy się na badaniach przeprowadzonych przez HBSC w 2010 roku (patrz tabela poniżej). Stanowią one idealne odzwierciedlenie omawianego zjawiska.

Przemoc jest bardzo ważnym problemem dotykającym dzieci i młodzież. Co trzeci nastolatek w wieku 11 lat i co drugi w wieku 13 – 15 lat przyznał się do bicia i uczestnictwa w bójkach. Co więcej, 15% chłopców w wieku 11-15 lat stawało się ofiarą przemocy co najmniej dwa razy w miesiącu. W przypadku dziewcząt odsetki te są zdecydowanie niższe. Nie przekraczają 30% ogółu badanych. Do bójek i dręczenia innych dochodzi głównie na terytorium szkoły oraz w miejscach, gdzie młodzież spędza czas .

W badaniu HBSC sprawdzono również częstotliwość przyjmowania substancji psychoaktywnych przez młodzież. Jeśli chodzi o narkotyki, to chłopcy także stanowią tutaj zdecydowaną większość. Odwrotnie ma się rzecz, w przypadku zażywania leków uspakajających i nasennych. Około 20% nastolatek przyjmuje takie środki.

Z kolei, jeśli chodzi o uprawianie seksu bez zabezpieczenia, także i w tym przypadku dziewczęta wyprzedzają chłopcy. Aż 18 % piętnastolatków nie stosuje żadnej metody antykoncepcji. W przypadku dziewczyn jest to zaledwie 11,1% ogółu badanych. Wpływ na to ma zapewne fakt, iż w tym okresie dziewczęta wydają się być bardziej dojrzałe i rozsądniejsze od swoich rówieśników płci przeciwnej. Co więcej, mają na uwadze konsekwencje płynące z barku stosowania antykoncepcji np. ciąża, choroby weneryczne, HIV.

Analizując tabelę pod kątem jednorazowych/sporadycznych zachowań można dojść do wniosku, że w przypadku palenia papierosów i upijania się dziewczęta dominują. Informacja ta dowodzi, że grupa ta częściej decyduje się na ryzykowne zachowania, jednak ich nie powtarza. Dzieje się tak głównie w przypadku wywierania rówieśniczej presji, chęci bycia zauważoną. W przypadku chłopców dane są przerażające głównie jeśli chodzi o uczestnictwo w bójkach. Prawie 66% chłopców w wieku 11 lat uczestniczyło w bójce przynajmniej raz w życiu.

Podsumowując wyniki przytoczonych badań warto zauważyć, że naszym zadaniem jest prowadzić taką profilaktykę by nie dopuszczać do zachowań ryzykownych wśród młodzieży. Miejmy na uwadze fakt, że wyniki te z roku na rok mają tendencję wzrostową. Dlatego tak istotna jest odpowiednia profilaktyka i edukacja społeczna w kraju. Pamiętajmy, że każde takie działanie prowadzi do uszczerbku na zdrowiu i psychice dziecka. Wychowując swoje pociechy w konwencjonalny sposób, dajemy im lepsze szanse życiowe oraz umożliwiamy poprawę jakości funkcjonowania ogółu społeczeństwa. Kluczową rolę pełnią tutaj stowarzyszenia i fundacje na rzecz młodzieży, których priorytetowym zadaniem jest systematyczne przeprowadzanie, analiza i publikacja badań w tej dziedzinie.