Wolność małoletniego a dbanie o jego bezpieczeństwo cz. II

Wolność małoletniego a dbanie o jego bezpieczeństwo cz. II

Pojęcie bezpieczeństwa jest różnie definiowane. Z punktu widzenia ludzkich potrzeb, przyjmuje się, że na poczucie bezpieczeństwa składają się niezaburzone kontakty z otoczeniem, do którego dostosowanie się wymaga konkretnego wparcia, szczególnie ze strony najbliższych osób. Bezpieczeństwo personalne ma swój wewnętrzny i zewnętrzny wymiar. W wymiarze wewnętrznym podkreśla się rolę systemu wartości człowieka, a więc jego wolność, godność, sprawiedliwość, odpowiedzialność itp. Z kolei w aspekcie zewnętrznym, najważniejszą kwestią bezpieczeństwa personalnego jest zdolność do przejawiania aktywności oraz wychodzenia poza granice respektowanych standardów itp. Jak można się domyślać, połączenie tych dwu wymiarów w dobrze ukształtowany system dialogu pomiędzy dziećmi i rodzicami lub nauczycielami może sprawiać trudności. Ponieważ jednak dobry dialog sprzyja wzajemnemu porozumieniu się, prowadzi w efekcie do wzrostu poziomu bezpieczeństwa w rodzinie i w szkole. Należy jednak w tym miejscu zaznaczyć, że najważniejszym punktem owego dialogu musi być bezwzględne respektowanie praw dzieci i młodzieży – praw usankcjonowanych normami i przepisami w wymiarze narodowym i międzynarodowym.

Najbardziej skutecznym pojedynczym instrumentem ochrony praw dziecka jest Konwencja Praw Dziecka. Konwencja stanowi szereg praw, służących ochronie dzieci przed zagrożeniami, spowodowanymi jego bezradnością i zależnością od innych. Ustanawia ona status dziecka jako samodzielnego podmiotu, podlegającego szczególnej opiece wychowawczej i prawnej. W myśl Konwencji wszystkie dzieci są równe wobec prawa. Dziecku należy się poszanowanie jego godności, tożsamości i prywatności. Dziecko ma też prawo do życia, do rozwoju, do występowania we własnym imieniu w sprawach osobistych i sądowych, do ochrony przed przemocą, zaniedbywaniem i wyzyskiem, do wychowania w rodzinie, do informacji, do wyrażania opinii i dokonywania wyborów, do wolności sumienia, wyznania itp. Ta kategoria praw wyrosła z przekonania, że dziecko ma być chronione przed szkodliwymi działaniami jednostkowymi i instytucjonalnymi. Konwencja definiuje też prawa dziecka do bezpieczeństwa socjalnego, ochrony zdrowia, edukacji, wypoczynku, czasu wolnego. Dzieci mają także prawa kulturalne i polityczne (np. do stowarzyszania się i zgromadzeń w celach pokojowych). Konwencja przypisuje też szczególne prawa dzieciom niepełnosprawnym, dzieciom mniejszości narodowych i etnicznych, a także nieletnim, którzy popadli w konflikt z prawem. Konwencja obliguje ponadto poszczególne państwa do ochrony dzieci przed czynnościami niewymienionymi w artykułach, np. przed demoralizacją, angażowaniem w prostytucję i pornografię, użyciem narkotyków i leków psychotropowych, sprzedażą, handlem, uprowadzeniem oraz innymi formami wyzysku nieletnich.

Konwencja o Prawach Dziecka weszła w życie w lipcu 1991 roku i dotyczy dzieci oraz młodzieży do 18. roku życia, czyli małoletnich pozostających pod specjalną ochroną prawa do czasu uzyskania pełnoletności. Państwa, które ratyfikowały Konwencję przyjęły na siebie zobowiązania wynikające z jej istnienia. W praktyce oznacza to, że prawa dziecka zostały wprowadzone do systemów prawnych poszczególnych krajów i stały się tym samym przedmiotem zainteresowania sądów. Dzieci jednak nie posiadają z reguły zdolności do czynności prawnych, zatem nie zawsze przysługuje im możliwość samodzielnego dochodzenia swoich praw przed sądem. Polskie przepisy (kodeks cywilny oraz kodeks rodzinny i opiekuńczy) zapewniają taką możliwość dopiero po ukończeniu przez dziecko 13. roku życia. Nieletni są więc w sensie prawnym poddani władzy rodzicielskiej. Polska, ze względu na uwarunkowania kulturowe, zgłosiła w ramach deklaracji swoje zastrzeżenia, między innymi właśnie w kwestii władzy rodzicielskiej. Odnośny zapis w tej sprawie przyjął w wydaniu narodowym brzmienie: „Wykonywanie przez dziecko jego praw określonych w Konwencji dokonuje się z poszanowaniem władzy rodzicielskiej, zgodnie z polskim zwyczajem i tradycjami dotyczącymi miejsca dziecka w rodzinie oraz poza nią”.

Konwencja wpłynęła znacząco na kształt polskiego prawa. Zauważalny jest jej wpływ między innymi na orzecznictwo sądów. Na prawa dziecka do wolności wypowiedzi oraz obowiązku wysłuchania go w sprawach dotyczących jego osoby, powołuje się w swych orzeczeniach Sąd Najwyższy. Niektóre prawa dziecka reguluje także Konstytucja RP oraz inne akty prawne. Określone w Konwencji prawo dziecka do wolności w zakresie sumienia i religii, a także wyrażania własnych myśli, znalazło odzwierciedlenie w artykułach Konstytucji stanowiących, że rodzice biorąc na siebie obowiązek wychowania dziecka, powinni dostrzegać i brać pod uwagę również stopień jego dojrzałości. Ten, kto te prawa łamie, albo uchyla się od ich respektowania, podlega stosownym sankcjom, np. karnym i dyscyplinarnym.

Dzieci spędzają część życia w szkole. Dlatego w wielu regulacjach prawnych prawo do nauki jest traktowane jako uniwersalne i niepodważalne. Art. 29 Konwencji wylicza szczegółowo cele i wartości z tym związane. Zwraca uwagę na maksymalny rozwój osobowości dziecka i pełną realizację jego potencjału, przygotowanie do odpowiedniego pełnienia ról społecznych, ukształtowanie szacunku do ludzi i przyrody, kształtowanie wzajemnego zrozumienia i przyjaźni itp. Konwencja zobowiązuje państwa członkowskie do ich realizacji poprzez tworzenie odpowiedniej polityki oświatowej. Zatem w jakimś sensie obowiązek ten spoczywa na każdym obywatelu i każdej organizacji, która ma kontakt z dziećmi, a nie tylko na rodzinie i szkole. Jeśli więc weźmiemy wspólnie odpowiedzialność za nasze dzieci, uchronimy je przed wieloma współczesnymi zagrożeniami.

Czytaj także:
» Jak mieć baczenie na dziecko, nie ograniczając jego poczucia prywatności
» Wolność małoletniego a dbanie o jego bezpieczeństwo cz.I